Autor: Zespół PRIME NEXT GENERATION  |  21. czerwca 2026

Jeśli kiedykolwiek stosowałeś probiotyk, czekałeś przez kilka tygodni i zastanawiałeś się: „Czy to w ogóle działa?”, nie jesteś jedyną osobą, która zadawała sobie to pytanie.

Prawda jest taka, że wiele produktów przeznaczonych dla jelit wymaga długiego i regularnego stosowania, a ich efekty mogą być trudne do przewidzenia. W ostatnich latach w badaniach nad jelitami, mikrobiotą i osią jelita–mózg nastąpiła jednak istotna zmiana. Coraz więcej uwagi poświęca się postbiotykom – preparatom, które nie wymagają zachowania żywotności mikroorganizmów i mogą dostarczać ich nieożywione komórki, składniki komórkowe oraz, zależnie od składu preparatu, związki powstałe w procesie fermentacji.

Witamy w erze postbiotyków

Postbiotyki nie są jedynie kolejnym trendem związanym ze zdrowiem jelit. Zgodnie z definicją naukową są to preparaty zawierające nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, które w odniesieniu do konkretnego preparatu wykazują korzyść zdrowotną dla gospodarza. Mogą zawierać również związki powstałe podczas fermentacji, ale same oczyszczone metabolity nie są automatycznie postbiotykami.

Postbiotyki są analizowane w badaniach dotyczących funkcjonowania przewodu pokarmowego, mikrobioty, bariery jelitowej, odpowiedzi immunologicznej oraz komunikacji w obrębie osi jelita–mózg. W przeciwieństwie do probiotyków nie muszą pozostawać żywe podczas produkcji, przechowywania i przechodzenia przez żołądek. Nie muszą również trwale kolonizować jelit. Nie oznacza to jednak, że każdy postbiotyk działa natychmiast ani że wszystkie preparaty postbiotyczne wywołują takie same efekty.

Wyjaśnijmy więc ten temat w sposób jasny, przystępny i zgodny z aktualną wiedzą naukową:

• Czym jest suplement zawierający postbiotyk?

• Jak działa postbiotyk?

• Dlaczego postbiotyki mogą oddziaływać bardziej bezpośrednio niż probiotyki?

• Jak konkretne, przebadane preparaty postbiotyczne mogą działać w obrębie jelit, mikrobioty i osi jelita–mózg?

Czym jest postbiotyk?

Najprościej mówiąc, postbiotyk jest preparatem zawierającym nieożywione mikroorganizmy lub ich składniki, który wykazuje udokumentowaną korzyść dla gospodarza. Postbiotyki mogą obejmować między innymi całe inaktywowane komórki mikroorganizmów, fragmenty ich ścian komórkowych oraz towarzyszące im składniki powstałe podczas hodowli i fermentacji.

Nie należy więc utożsamiać postbiotyków wyłącznie z produktami metabolizmu bakterii. Zgodnie z konsensusem Międzynarodowego Towarzystwa Naukowego Probiotyków i Prebiotyków, czyli ISAPP, oczyszczone metabolity pozbawione nieożywionych komórek lub ich składników nie spełniają samodzielnie definicji postbiotyku.

Gdy żywe mikroorganizmy fermentują określone substraty, w tym składniki błonnika, mogą powstawać tysiące różnych związków i struktur biologicznych, takich jak:

• krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, określane jako SCFA,

• peptydy,

• kwasy organiczne,

• fragmenty ścian komórkowych,

• enzymy,

• prekursory wybranych neuroprzekaźników.

Związki te oraz elementy komórek mikroorganizmów mogą wchodzić w interakcje z komórkami układu odpornościowego, nabłonkiem jelitowym i receptorami znajdującymi się w przewodzie pokarmowym. Właściwości konkretnego preparatu zależą jednak od zastosowanego mikroorganizmu, sposobu hodowli, metody inaktywacji, składu końcowego, dawki oraz jakości przeprowadzonych badań.

Potencjalne zalety technologiczne postbiotyków obejmują:

• Powtarzalność – prawidłowo standaryzowana porcja może zawierać określoną ilość tych samych składników preparatu.

• Przewidywalność technologiczna – działanie preparatu nie wymaga zachowania żywotności mikroorganizmów ani ich trwałego zasiedlenia w jelitach.

• Bardziej bezpośredni sposób dostarczenia – nieożywione komórki, ich składniki i obecne w preparacie związki trafiają do przewodu pokarmowego bez konieczności wcześniejszego namnażania się mikroorganizmów. Nie jest to jednak równoznaczne z natychmiastowym lub gwarantowanym efektem odczuwalnym przez każdą osobę.

Dlaczego postbiotyki mogą działać szybciej?

Probiotyki zawierają żywe mikroorganizmy, które muszą przejść przez kilka wymagających etapów:

1. przetrwać kontakt z kwaśnym środowiskiem żołądka,

2. funkcjonować w obecności naturalnej mikrobioty przewodu pokarmowego,

3. czasowo utrzymać aktywność w odpowiednim odcinku przewodu pokarmowego,

4. a następnie wytworzyć określone metabolity lub wywołać inne działanie biologiczne.

Postbiotyki omijają część tych etapów.

Nie wymagają utrzymania żywych mikroorganizmów ani ich aktywnego namnażania się. Preparat dostarcza już inaktywowane komórki, ich składniki oraz, zależnie od formulacji, związki powstałe podczas fermentacji. Może to zwiększać stabilność produktu oraz powtarzalność jego składu.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie postbiotyki poprawiają trawienie, regularność wypróżnień lub ograniczają wzdęcia w ciągu kilku dni. Takie rezultaty mogą być omawiane wyłącznie w odniesieniu do konkretnych preparatów, dawek i badań klinicznych. Reakcja organizmu pozostaje indywidualna, a dolegliwości przewodu pokarmowego mogą mieć wiele różnych przyczyn.

Jak postbiotyki działają w jelitach?

1. Mogą uczestniczyć we wspieraniu bariery jelitowej
   
   Bariera jelitowa jest zbudowana między innymi z pojedynczej warstwy komórek nabłonkowych połączonych wyspecjalizowanymi strukturami. Badania dotyczące określonych postbiotyków i składników mikrobiologicznych analizują ich możliwy wpływ na:

• integralność białek połączeń ścisłych,

• prawidłowe funkcjonowanie warstwy śluzowej,

• procesy związane z regeneracją i funkcjonowaniem nabłonka jelitowego.

Wyniki badań eksperymentalnych i klinicznych wskazują, że niektóre ściśle określone preparaty mogą oddziaływać na mechanizmy związane z barierą jelitową i odpowiedzią immunologiczną. Nie można jednak stwierdzić, że każdy postbiotyk „naprawia jelita”, redukuje stan zapalny, poprawia trawienie, zwiększa poziom energii lub koncentrację.

2. Mogą uczestniczyć w komunikacji osi jelita–mózg
   
   Przewód pokarmowy odgrywa istotną rolę w metabolizmie wielu cząsteczek sygnałowych. W jelitach powstaje około 90% serotoniny obecnej w organizmie, jednak serotonina jelitowa nie przechodzi bezpośrednio przez barierę krew–mózg. W przewodzie pokarmowym uczestniczy przede wszystkim w regulacji motoryki, wydzielania i innych funkcji trawiennych.

Nie ma natomiast wystarczających podstaw, aby posługiwać się ogólnym stwierdzeniem, że jelita „wytwarzają około 50% dopaminy” w znaczeniu bezpośredniego regulowania dopaminy w mózgu. Również procentowy udział jelit w całej aktywności układu odpornościowego zależy od zastosowanej definicji i nie powinien być przedstawiany jako jedna niepodważalna wartość.

Jelita komunikują się z mózgiem za pośrednictwem między innymi nerwu błędnego, układu odpornościowego, hormonów oraz metabolitów mikrobioty. Wybrane postbiotyki i składniki mikrobiologiczne są badane pod kątem wpływu na te mechanizmy, w tym na metabolizm tryptofanu, kwas γ-aminomasłowy, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i reakcję organizmu na stres.

W odniesieniu do wybranych preparatów pochodzących z Bifidobacterium breve publikowano wyniki badań przedklinicznych i klinicznych dotyczących samopoczucia, reakcji na stres oraz markerów osi jelita–mózg. Efekty zależą jednak od konkretnego szczepu, sposobu inaktywacji, dawki i badanej populacji. Nie można ich przypisywać wszystkim preparatom zawierającym Bifidobacterium breve ani każdemu postbiotykowi.

3. Mogą oddziaływać na mechanizmy odpowiedzi immunologicznej
   
   Składniki nieożywionych mikroorganizmów mogą wchodzić w interakcje z receptorami komórek układu odpornościowego obecnymi w przewodzie pokarmowym. W zależności od preparatu mogą wpływać na mechanizmy uczestniczące w regulacji odpowiedzi immunologicznej.

   W badaniach dotyczących określonych, poddanych obróbce cieplnej szczepów Lactiplantibacillus plantarum, wcześniej klasyfikowanych jako Lactobacillus plantarum, analizowano między innymi:

• wpływ na odporność błon śluzowych,

• wpływ na aktywność komórek naturalnych zabójców, czyli komórek NK.

Wyników tych nie można jednak automatycznie odnosić do każdego szczepu Lactiplantibacillus plantarum, wszystkich postbiotyków ani konkretnego suplementu diety, który nie zawiera badanego preparatu.

4. Mogą wpływać na środowisko mikrobioty jelitowej
   
   Niektóre preparaty postbiotyczne oraz fermentaty mogą oddziaływać na środowisko przewodu pokarmowego w sposób sprzyjający określonym grupom mikroorganizmów. Mechanizm ten nie musi polegać na dostarczaniu nowych żywych szczepów.

   W badaniach konkretnego fermentatu drożdżowego EpiCor® obserwowano między innymi:

• zmiany względnej liczebności wybranych grup mikroorganizmów, w tym bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Prevotella,

• poprawę wybranych parametrów regularności wypróżnień u części uczestników,

• ograniczenie niektórych dolegliwości żołądkowo-jelitowych związanych z zaparciami.

Wyniki te dotyczą wyłącznie preparatu EpiCor®, określonej dawki i grupy badanej. Nie stanowią dowodu, że każdy fermentat drożdżowy lub postbiotyk wywołuje identyczne działanie.

5. Mogą wpływać na produkcję lub dostępność krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych
   
   Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, propionian i octan, są wytwarzane głównie przez mikrobiotę jelitową podczas fermentacji określonych składników pożywienia, zwłaszcza błonnika.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe uczestniczą w procesach związanych z:

• funkcjonowaniem bariery jelitowej,

• regulacją odpowiedzi immunologicznej,

• metabolizmem energetycznym komórek jelita,

• regulacją mechanizmów zapalnych,

• komunikacją w obrębie osi jelita–mózg.

W badaniach dotyczących wybranych preparatów pochodzących z Bifidobacterium breve analizowano zmiany poziomu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych oraz wybranych markerów osi jelita–mózg. Nie oznacza to jednak, że każdy postbiotyk zwiększa produkcję SCFA ani że zawiera te związki w biologicznie istotnej ilości.

Dlaczego to ważne? Jelita jako „drugi mózg”

Przewód pokarmowy jest ważnym centrum nerwowym, hormonalnym i immunologicznym, które uczestniczy w regulacji wielu procesów odczuwanych każdego dnia. Określenie „drugi mózg” odnosi się do jelitowego układu nerwowego – rozbudowanej sieci neuronów znajdujących się w ścianie przewodu pokarmowego.

Badania nad postbiotykami analizują ich możliwy wpływ na barierę jelitową, odpowiedź immunologiczną, mikrobiotę oraz komunikację osi jelita–mózg. Nie można jednak twierdzić, że postbiotyki jako cała kategoria przywracają równowagę emocjonalną, poprawiają nastrój lub leczą zaburzenia pracy jelit.

Jelita są ważnym centrum neurologicznym, hormonalnym i immunologicznym:

• jelitowy układ nerwowy zawiera setki milionów komórek nerwowych, chociaż dokładne szacunki różnią się w zależności od źródła i metody pomiaru,

• w przewodzie pokarmowym działa wiele neuroprzekaźników i cząsteczek sygnałowych występujących również w ośrodkowym układzie nerwowym, jednak nie oznacza to, że jelita zawierają „więcej neuroprzekaźników niż mózg”,

• pomiędzy jelitami a ośrodkowym układem nerwowym zachodzi stała, dwukierunkowa komunikacja.

Zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego mogą współwystępować z objawami fizycznymi, poznawczymi i emocjonalnymi. Nie oznacza to jednak, że wszystkie takie objawy mają źródło w jelitach. Utrzymujące się dolegliwości wymagają właściwej diagnostyki.

Wybrane, przebadane postbiotyki mogą oddziaływać na mechanizmy związane z:

• barierą jelitową,

• sygnalizacją biologiczną w obrębie osi jelita–mózg,

• regulacją odpowiedzi immunologicznej,

• środowiskiem mikrobioty jelitowej.

Postbiotyki mogą dostarczać dużą liczbę nieożywionych komórek mikroorganizmów, ich fragmentów i innych związków biologicznych. Porównywanie liczby tych składników z liczbą jednostek tworzących kolonie w probiotykach nie stanowi jednak bezpośredniego dowodu większej skuteczności. CFU opisuje liczbę żywych mikroorganizmów zdolnych do namnażania, natomiast składniki postbiotyczne wymagają innych metod oznaczania i nie powinny być porównywane wyłącznie na podstawie liczby cząstek.

PRIME NEXT GENERATION rozwija formuły oparte na nowych rozwiązaniach dotyczących suplementacji i zdrowia jelit. SUPER BIOTICS™ zawiera kompleks składników postbiotycznych, ekstrakt z Saccharomyces cerevisiae standaryzowany na beta-glukany, witaminę D3 oraz foliany.

Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Foliany pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego, utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych oraz zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia. Oświadczenia te odnoszą się do witaminy D i folianów, a nie do postbiotyków jako całej kategorii.

Źródła

1. Moyad M.A. i wsp. (2008). Effects of a Modified Yeast Supplement on Cold/Flu Symptoms (Wpływ zmodyfikowanego suplementu drożdżowego na objawy przypominające przeziębienie i grypę). Urologic Nursing, 28(1), 50–55.

2. Cargill. Bez daty. EpiCor Winter Trial Abstract (Streszczenie badania zimowego EpiCor®). Materiał producenta przytoczony w tekście źródłowym.

3. Chen L. i wsp. (2020). Effects of Heat-Killed Lactobacillus plantarum on Irritable Bowel Syndrome Symptoms (Wpływ poddanego obróbce cieplnej Lactobacillus plantarum na objawy zespołu jelita drażliwego). Journal of Functional Foods, 68, 103860. Dane bibliograficzne przytoczone w tekście źródłowym wymagają potwierdzenia w bazie wydawcy.

4. Lee D. i wsp. (2022). Immune-Enhancing Effects of Heat-Treated Lactobacillus plantarum on NK Cells and Mucosal Immunity (Wpływ poddanego obróbce cieplnej Lactobacillus plantarum na komórki NK i odporność błon śluzowych). Nutrition Research, 102, 44–52. Dane bibliograficzne przytoczone w tekście źródłowym wymagają potwierdzenia w bazie wydawcy.

5. Frontiers in Microbiology (2024). Postbiotic Production: Harnessing Microbial Metabolites for Health Applications (Produkcja postbiotyków – wykorzystanie metabolitów mikrobiologicznych w zastosowaniach zdrowotnych). Opis źródła w materiale oryginalnym nie zawiera pełnych danych autorów, tomu ani numeru publikacji.

6. Cargill. Bez daty. Postbiotics Presentation (Prezentacja dotycząca postbiotyków). Materiał producenta przytoczony w tekście źródłowym.

7. Dane przytoczone w materiale źródłowym na podstawie publikacji serwisu Frontiers, dotyczące zmian liczebności bakterii z rodzajów Bifidobacterium i Prevotella po zastosowaniu EpiCor®. Pełne dane publikacji nie zostały podane w tekście oryginalnym.

8. Li J. i wsp. (2024). Postbiotic Bifidobacterium breve Improves Mood and Stress Response (Postbiotyk pochodzący z Bifidobacterium breve a nastrój i reakcja na stres). European Journal of Nutrition, 63, 2567–2585. Dane bibliograficzne przytoczone w tekście źródłowym wymagają potwierdzenia w bazie czasopisma.

9. Qian Y. i wsp. (2024). Indole-3-Lactic Acid and Depression Pathways (Kwas indolo-3-mlekowy i szlaki związane z depresją). Cell Reports Medicine, 5(7), 100545. Dane bibliograficzne przytoczone w tekście źródłowym wymagają potwierdzenia, ponieważ numer artykułu i pełny tytuł mogą różnić się od zapisu w materiale oryginalnym.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani zalecenia dotyczącego leczenia. Informacje o wynikach badań dotyczą konkretnych szczepów, fermentatów, preparatów, dawek i badanych populacji. Nie można ich automatycznie odnosić do wszystkich postbiotyków ani do innych suplementów diety. Suplementy diety nie zapobiegają chorobom, nie leczą ich i nie zastępują zróżnicowanej diety, zdrowego stylu życia, diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza.

ŹRÓDŁA WIEDZY

1. Salminen S., Collado M.C., Endo A. i wsp. The International Scientific Association of Probiotics and Prebiotics (ISAPP) Consensus Statement on the Definition and Scope of Postbiotics (Stanowisko ekspertów ISAPP dotyczące definicji i zakresu pojęcia postbiotyków). „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, 2021; 18(9): 649–667.
2. Moyad M.A., Robinson L.E., Zawada E.T. Jr. i wsp. Effects of a Modified Yeast Supplement on Cold/Flu Symptoms (Wpływ zmodyfikowanego suplementu drożdżowego na objawy przypominające przeziębienie i grypę). „Urologic Nursing”, 2008; 28(1): 50–55.
3. Cargill. EpiCor® Winter Trials Abstracts (Streszczenia badań EpiCor® dotyczących objawów przypominających przeziębienie i grypę). Materiał producenta zawierający opis badań Moyada i wsp.
4. Cargill. Postbiotics: The Next Evolution in Immune & Gut Health (Postbiotyki – kolejny etap rozwoju wsparcia odporności i zdrowia jelit). Prezentacja naukowo-produktowa dotycząca fermentatu drożdżowego EpiCor®.
5. Prajapati N., Patel J., Singh S. i wsp. Postbiotic Production: Harnessing the Power of Microbial Metabolites for Health Applications (Produkcja postbiotyków – wykorzystanie potencjału metabolitów mikroorganizmów w zastosowaniach zdrowotnych). „Frontiers in Microbiology”, 2023; 14: 1306192.
6. Bae W.Y., Min H., Shin S.L. i wsp. Effect of Orally Administered Heat-Treated Lactobacillus plantarum LM1004 on the Innate Immune System: A Randomized, Placebo-Controlled, Double-Blind Study (Wpływ doustnie stosowanego, poddanego obróbce cieplnej Lactobacillus plantarum LM1004 na wrodzony układ odpornościowy). „Journal of Functional Foods”, 2022; 98: 105293.
7. Liu Y., Yu X., Yu L. i wsp. Lactobacillus plantarum CCFM8610 Alleviates Irritable Bowel Syndrome and Prevents Gut Microbiota Dysbiosis: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Pilot Clinical Trial (Lactobacillus plantarum CCFM8610 a objawy zespołu jelita drażliwego i mikrobiota jelitowa – pilotażowe badanie kliniczne). „Engineering”, 2021; 7(3): 376–385. Badanie dotyczyło żywego szczepu probiotycznego, a nie postbiotyku.
8. Pinheiro I., Robinson L., Verhelst A. i wsp. A Yeast Fermentate Improves Gastrointestinal Discomfort and Constipation by Modulation of the Gut Microbiome: Results From a Randomized Double-Blind Placebo-Controlled Pilot Trial (Wpływ fermentatu drożdżowego na dyskomfort żołądkowo-jelitowy, zaparcia i mikrobiotę jelitową). „BMC Complementary and Alternative Medicine”, 2017; 17: 441.
9. Duysburgh C., Miclotte L., Green J.B. i wsp. Saccharomyces cerevisiae Derived Postbiotic Alters Gut Microbiome Metabolism in the Human Distal Colon Resulting in Immunomodulatory Potential In Vitro (Postbiotyk pochodzący z Saccharomyces cerevisiae zmienia metabolizm mikrobioty jelitowej w modelu dystalnego odcinka okrężnicy). „Frontiers in Microbiology”, 2024; 15: 1358456.
10. Li J., Li Y., Zhao J. i wsp. Effects of Bifidobacterium breve 207-1 on Regulating Lifestyle Behaviors and Mental Wellness in Healthy Adults Based on the Microbiome-Gut-Brain Axis: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial (Wpływ Bifidobacterium breve 207-1 na zachowania związane ze stylem życia i samopoczucie psychiczne osób dorosłych). „European Journal of Nutrition”, 2024; 63(7): 2567–2585. Badanie dotyczyło żywego szczepu probiotycznego, a nie postbiotyku.
11. Qian X., Li Q., Zhu H. i wsp. Bifidobacteria With Indole-3-Lactic Acid-Producing Capacity Exhibit Psychobiotic Potential via Reducing Neuroinflammation (Bifidobakterie zdolne do wytwarzania kwasu indolo-3-mlekowego i ich potencjalne oddziaływanie poprzez ograniczanie neurozapalenia). „Cell Reports Medicine”, 2024; 5: 101798.
12. Vinderola G., Sanders M.E., Salminen S., Szajewska H. Postbiotics: The Concept and Their Use in Healthy Populations (Postbiotyki – definicja i stosowanie w populacji osób zdrowych). „Frontiers in Nutrition”, 2022; 9: 1002213.
13. Szajewska H. Postbiotyki, czyli „życie po życiu”. Medycyna Praktyczna, 2023.
14. Szajewska H. Biotyki – probiotyki, prebiotyki, synbiotyki i postbiotyki. Medycyna Praktyczna, 2025.
15. Medycyna Praktyczna. Rola probiotyków w profilaktyce i leczeniu chorób przewodu pokarmowego według aktualnych wytycznych. Medycyna Praktyczna – Gastroenterologia, 2021.